Şəri hökmlər

Əhkam elmi İslamda böyük əhəmmiyyətə malikdir,insan öz fərdi və ictimai rəftarlarını tənzimləmək üçün ilahi qanunlara ehtiyacı vardır,və bu qanununların icrası(yəni mükəlləf olmaq ) üçün umumi və xüsusi şərtlər mövcuddur

İlahi hökmləri icra etmək səlahiyyətinə malik olan insanlara “mükəlləf” deyilir.Mükəlləf olmağın dörd şərti vardir: Ağıllı olmaq , büluğ həddinə çatmaq,ixtıyar sahibi olmaq və qüdrətli olmaq.Şəri hökümlər iki hissədən ibarətdir:Təklifi hökmlər və vəzi hökmlər .Qeyd olunan ümumi şərtlər təklifi hökmlərlə bərabər vəzi hökmlərin də bəziləri üçün şərtdir.

İlahi hökmlər iki qismdir: Təklifi hökmlər və vəzi hökmlər.Təklifi hökmlər isə beş qismdir: Vacib,haram,müstəhəbb,məkruh və mübah.Vəzi hökmler isə çoxdur.Vəzi hökmlər təklifi hökmlərin mövzusudur.

İlahi hökmləri iki yolla: ictihad və təqlid yolu ilə ələ gətirmək olar.İctihad, ilahi hökmləri xüsusi mənbələrdən ələ gətirmək üçün nəhayət dərəcədə səy göstərmək mənasındadır və kifayi vacibdir . Yəni bir nəfərin yerinə yetirməsi ilə digərlərinin öhdəsindən götürülür.Müctəhid ilahi hökmləri ələ gətirmək üçün dörd əsas mənbəyə istinad edir: Quran,sünnə, əql və icma.Təqlid əməlləri müctəhidin fətvası ilə uyğunlaşdırmaq mənasındadır.

Müctəhid olmayan və ehtiyata əməl edə bilməyən mükəlləfin təqlid etməsi vacibdir.Təqlid ,əməlləri müctəhidin rəyi ilə uyğunlaşdırmaq mənasındadır.Təqlid olunan müctəhid “mərcəi təqlid “ adlanır.Mərcəi təqlid müctəhid ,ağıllı,baliğ,kişi,halalzadə,adil,diri,on iki İmam şiyəsi,zəmanəsinin bütün müctəhidlərindən cox bilən olmalı və vacib ehtiyata əsasən dünyapərəst olmamalıdır.

Müctəhidi və onun dövrünün bütün müctəhidlərindən cox bilən olmasını bir neçə yolla bilmək olar: Birincisi insanın özünün alim olması və cox bilən müctəhidi müəyyənləşdirə bilməsi,ikincisi onun müctəhid və yaxud coxbilən kimi məşhur olması və üçüncüsü isə iki adil və alim şəxsin onun müctəhid və yaxud coxbilən olmasını təsdiq etməsidir.Cox bilən müctəhidin axtarışı vacibdir.

Müctəhidi seçib ona bir müddət təqlid etdikdən sonar onun təqlidindən başqa bir müctəhidin təqlidinə keçmək olmaz.Amma əgər müctəhid mərcəi təqlidlik səlahiyyətindən çıxarsa yaxud müqəllid seçimdə səhv edərsə təqlidi dəyişmək olar.
Müctəhidin fətvasın bir neçə yolla ələ gətirmək olar: birincisi müctəhidin özündən eşitmək , ikincisi iki nəfər adil şəxsin şəhadəti ilə, üçüncüsü xatircəmliyə səbəb olan düz danışan bir insanın şəhadəti ilə və dördüncüsü isə müctəhidin mötəbər risaləsindən oxumaqla.

Müctəhidin İlahi hökmü qətiyyətlə və ehtiyat kəlməsi işlətmədən deməsinə fətva deyilir və mükəlləfin buna əməl etməsi vacibdir.Amma əgər qətiyyətlə olamsa və ehtiyat kəlməsindən istifadə edərsə bu ehtiyyat adlanır.Ehtiyat iki qismdir :ehtiyat vacib və ehtiyat müstəhəbb.Ehtiyat vacib fətva vermədən edilən ehtiyata deyilir ,ehtiyat müstəhəbb isə fətvadan sonar edilən ehtiyata deyilir.Ehtiyat vacib zamanı mükəlləf ya ehtiyata əməl edtməlidir yada başqa bir müctəhidin fətvasına . Müctəhidin şəri bir hökmün icrası üçün və yaxud müəyyən bir mövzunun təyini üçün verdiyi əmrə hökm deyilir.

Müctəhidin hokmü ilə fətvası arasında ziddiyət mümkündür.
Bir müddət müctəhidə təqlid etməyən şəxsin əməlləri uç halda düzgün sayılır: keçmişdə təqlidsiz etdiyi əməllər həqiqətlə uyğun olarsa,yəni əgər sonar özü muctəhid olarsa fətvaları ilə uyğun olarasa,indi təqlid edəcəyi müctəhidin fətvaları ilə uyğun olarsa və yaxud təqlid edmədiyi dövrun müctəhidinin fətvaları ilə uyğun olarsa.Müctəhid olmayan və təqlid etməyən şəxs ehtiyata əməl etməlidir.

Müctəhid olmayan və təqlid etməyən şəxs ehtiyata əməl etməlidir.
Ibadətin və xüsusən namazın səhih şəkildə icrası üçün ən mühüm şərtlərdən biri təharətdir.Təharət iki qismdir: zahiri təharət və bu 11 nəcis şeydən uzaq olmaq deməkdir , batini təharət isə qüsl, dəstəmaz və təyəmmümdən ibarətdir .
Dəstəmaz iki yumaq və iki məshdən ibarətdir.iki yumaq üzü və əlləri yumaq ,iki məsh isə başa və ayaqlara məsh etmək deməkdir.

İnsan ifrazatı( bövl və qait) mütləq şəkildə nəcisdir.Heyvanlarda isə əgər qanı atıcı və əti haram olarsa, nəcis və bu iki şərtdən biri olmazsa, pakdır.Quşlarda isə əti haram olarsa, nəcis, halal olarsa, pakdır.İnsanın murdarı qüsldən qabaq nəcisdir.Heyvanlarda isə it və donuz mütləq şəkildə, başqaları isə qanı atıcı olarsa, ruh daxil olan hissələr nəcisdir.Heyvan dərisi müsəlman bazarından alınarsa, istifadəsi düzgün , qeyri müsəlman bazarından alınarsa, düzgün deyil . Ət məhsullarında da hökm belədir.

Insanın qanı nəcisdir.Heyvanın isə qanı atıcı olsa, nəcis olmasa,pakdır.Şərab əgər məstedici və əsli mayedirsə nəcis, əsli maye deyilsə pakdır və istifadəsi haramdır.Tibbi spirtlər pakdır.Kafir, Allahı inkar edən, ya ona şərik qoşan, ya onun Rəsulunu qəbul etməyən,ya dinin zəruriyyatından birin inkar edən ,ya Məsum İmamları təhqir ya onlara hörmətsizlik edən insana deyilir və bütün bədəni hətta ruh daxil olmayan hissələri də nəcisdir.

Pak bir əşya üç şərtlə nəcis olur:
1-Nəcasət ona toxunsun,
2-İkisindən biri rütubətli olsun,
3-Rütubət keçici olsun.
Nəcislənmiş əşyada nəcasətin özü olmazsa, rütubətli şəkildə ikinci bir əşyaya toxunarsa, onu nəcis edir və ikinci nəcislənmişdə rütubətli şəkildə üçüncü bir əşyanı nəcis edir amma üçüncü nəcislənmiş dördüncü vasitəni və o da ondan sonraki vasitələri nəcis etmir.
Nəcis şeyləri tanımaqın faydası budur ki, biləsən onları yemək haramdır, onlarla namaz qılmaq olmaz və əgər məscid nəcislənərsə onu pak etmək vacibdir.

Pak bir şeyin nəcis olmasına yəqinim olmayana qədər pak hökmündədir.Pakedici şeylər on qismdir və birincisi sudur. Su iki qismdir 1- Muzaf ( yəni bir şeydən çəkilmiş ya bir şeylə qarışmış) 2- Mütləq su ( yəni bir şeydən çəkilməmiş və qarışıqsız).Müzaf su nəcis bir şeyi pak etmir.Mütləq su dörd qismdir: 1 –quyu suyu 2- axar su 3-yağış suyu 4- rakid (yəni bir yerdən qaynamayan və cərəyanda olmayan dayanmış su).Rakid su iki qismdir 1- müəyyən ölçü miqdarında ya ondan çox olarsa, kürr adlanır 2- müəyyən ölçüdən az olarsa az su adlanır.Bu qismlərin hər birinin müxtəlif pak etmə xususiyyətləri vardır.

Pakedicilər (1)

Pakediciler (2)

Pakedicilər (3)

Pakedicilər (4)

Pakedicilər (5)

Pakedicilər (6)

Pakedicilər (7) Nəcasətin özünün aradan getməsi, müsəlmanın qaib olması, heyvanın istibrası və təbəiyyət.

Namazın vaxtları (1)

Namazın vaxtları (2)

Namaz qılanın libası

Qiblənin hökmləri

Namaz qılanın yeri

Namaz qılanın yeri zərurət halı istisna olmaqla mubah olmalı və hərəkət halında olmamalıdır.
Qadının kişidən öndə duraraq namaz qılması əgər arada pərdə və ya fasilə olarsa eybi yoxdur və əgər olmazsa hökmlər müxtəlifdir.

Məscid üçün bir sıra vacib və müstəhəb əməllər vardır.
Namazda on bir vacib əməl vardır.Bunlardan beşi rukn(istər bilə-bilə ,istərsədə səhv olaraq artırsa ya azaltsa namaz batil olur), altısı isə qeyri rukndur(bilə-bilə artırıb azaltsa batil, səhv olaraq olsa isə batil olmur) .

Rukn olan vaciblər bunlardır:
Niyyət, təkbirətul ehram,qiyam,ruku və səcdələr.Bunlardan hər birinin özünə məxsus hökmləri vardır.

Təkbirətul ehramın vacibləri bunlardır:
Ərəb dilində səheh şəkildə tələffüz olunmalıdır,
hərəkətsiz olaraq deyilməlidir,
özü eşidəcək miqdarda yüksəkdən deyilməlidir,
ondan öncəki kəlməyə birləşdirilməməlidir.
Qiayam iki qismdir: rukn və qeyri rukn.

Namazın birinci və ikinci rəkətlərində “həmd” və “ixlas “ surələri , üçüncü və dördüncü rəkətlərində isə “Həmd” və yaxud “təsbihati ərbəə” qiraət adlanır. Qiraətdə vacib və müstəhəb əməllər vardır.

Namazda vacib və müstəhəb zikrlər mövcuddur.
Namazda vaciblərdən biri rukudur və bu rukndur.Bu barədə müxtəlif hökmlər vardır.

Namazın vaciblərindən biri səcdədir.Səcdə rukndur.Səcdənin keyfiyyəti və səcdə olunası şeylər və onun zikri barədə müxtəlif hökmlər mövcuddur

Namazda vacib işlərindən biri də təşəhhüd və salamdır və bunların özünə məxsus hökmləri vardır.
Namazda vacib əməllərdən biri tərtibdir(vaciblər müəyyən ardıcıllıqla deyilməlidir).
Vaciblərlə yanaşı namazda müstəhəb işlərdə vardır onlardan biri qunutdur.

Şəkkiyat üç qismdir: Namazın özündə, hissələrində və rəkətlərin sayında.Bu qismlərin hər birinə məxsus hökmlər vardır.

Namazın rəkətlərində olan şəklər üç hissədirlər:
Batil edən şəklər, etina olunmayan şəklər və səheh şəklər.

Namazı batil edən şəklər bunlardır:
-İki rəkətli namazlarda şəkk,
-üç rəkətli namazlarda şəkk,
-dörd rəkətli namazlarda şəkkin bir tərəfi bir olarsa,
-dörd rükətli namazlarda tərəfin biri iki olarasa, iki səcdədən öncə şəkk edərsə,
-iki və beş arasında , -üç və altı arasında
- dörd və altı arasında olan şəkk,
-rəkətlərin sayında şəkk.

Səheh şəklər iki qismdir:
1- Hər yerdə səheh olan şəkk(mübarək şəkk) və bu üç və dörd arasında olan şəkkdir.
2-Bəzi yerdə səheh və bəzi yerdə batil olan şəkklər. Və onlar aşağıdakılardır:
-İki və üç arasında olan şəkk,

Səheh şəkklər :
-İki və üç rasında şəkk,
-İki və dörd arasında şəkk,
-İki, üç və dörd arasında şəkk,
-Üç və dörd arasında şəkk,
-Dörd və beş arasında şəkk,
-Beş və üç arasında şəkk,
-Üç , dörd və beş arasında şəkk,
-Beş və altı arasında şəkk.

Namazda etina olunmayan şəkklər:
1-Məhəlli keçən şəkk,
2-Salamdan sonrakı şəkk,
3- İmam və məmumun şəkki.
Çox şəkk edən şəxs o kəsdir ki, üç namazda ardıcıl olaraq və yaxud bir namazda üç dəfə şəkk edər.
Namazın əslində çox şəkk edən insan normal şəkk edən insanlardan hökm baxımından fərqlənmir ,amma namazın rəkətlərində və hissələrində çox şəkk edən şəxsin özünə məxsus hökmləri var və öz şəkkinə etina etməyəcək.

Ehtiyat namazının xüsusi qaydası və hökmləri var.
Səcdeyi səhf bir neçə yerdə vacib olur:
-4 və 5 arasında oturan halda və ya 6 və 5 arasında ayaq üstə olan şəkk,
artıq kəlam (insan kəlamı)və artıq salam deyərkən, təşəhhüdün qəzası və səcdənin qəzası üçün və yersiz qiyam üçün.

Namazı batil edənlər bunlardır:
Namazın şərtlərindən birinin aradan getməsi,yemək, içmək, gülmək , ağlamaq,rukunları azaldıb və ya çoxaltmaq,namazda əlləri bir birinin üzərinə qoymaq , həmd surəsindən sonra amin demək, batil edən şəklərdən birinin qarşıya çıxması

Qiblədən dönmək və namazın surətini pozmaq namazı batil edir.
Bilərəkdən bəzi məqamlar istısna olmaqla namazı sındırmaq olmaz.

Səfərə çıxan şəxs bir neçə müəyyən şərt əsasında namazı səfərdə qəsr halında qılmalıdır.

Namazın qəsr halında qılınması üçün səkkiz şərt vardır:
Gedməyi və ya gedib qayıdmağı ən azı səkkiz fərsəx olmalıdır,
Qabaqcadan səkkiz fərsəx gedmək niyyətində olmalıdır,
Tərəxxüs həddinə çatmalıdır,
Yolun yarısında fikrindən dönməməlidir,
Öz vətənindən keçməməlidir.

Namazın qəsr halında qılınması üçün olan şərtlərdən bəziləri bunlardır:
Öz vətənindən keçməməli və ya bir yerdə on gün qalmamalıdır,
Haram səfər olmamalıdır,
Köçəri insanlardan olmamalı və
Işi səfər olmamalıdır .

Kəsirus-səfər həmişə işi səfər yaxud işi səfərdə ya səfəri cox olan insana deyilir.
Kəsirus-səfər olmaqda ölçü və meyar budur ki, ən azı on gündə bir dəfə ya həftədə bir dəfə ya həftədə üç dəfə səfəri olsun və ya səfəri həzərindən çox olsun.

Yaşadığımız yer vətən adlanır və o, altı qismdir:
1-Doğulub boya başa çatdığın yer,
2-Əbədi yaşamaq üçün seçdiyi başqa bir yer,
3- Vətən hökmündə olan yer,
4-Qəhri vətən,
5- Təbəi vətən
6-Şəri vətən.

Müsafir əgər on gün bir yerdə qalmaq niyyətində olarsa, orada namazını tamam qılmalıdır və bu barədə müxtəlif fərzlər üçün müxtəlif şəri hökmlər mövcuddur.

Müsafir namazı (7)

Qəza namazı

İcarə namazı

Camaat namazı (1)

Camaat namazı(2)

Camaat namazı (3)

Camaat namazı(4)

Cümə namazı (1)

Cümə namazı (2)

Ayət namazı

Orucun hökmləri (1)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Orucun hökmləri (2)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Orucun hökmləri (3)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Orucun hökmləri (4)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Orucun hökmləri (5)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Müsafir orucu (1)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Müsafir orucu (2)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Etikafın hökmləri (1)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Etikafın hökmləri (2)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Zəkatın hökmləri (1)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Zəkatın hökmləri (2)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Fitrə zəkatı

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Xumsun hökmləri (1)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Xumsun hökmləri (2)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Xumsun hökmləri (3)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Xumsun hökmləri (4)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Həccin hökmləri (1)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Həccin hökmləri (2)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Əmr be mərufun hökmləri

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Cihad və müdafiə

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Alverin hökmləri (1)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Alverin hökmləri (2)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Alverin hökmləri (3)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Alverin hökmləri (4)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Alverin hökmləri (5)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Şüfə və icarənin hökmləri

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** İcarə və cüalənin hökmləri

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Cüalənin hökmləri

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Borcun hökmləri

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Həvalə və zaminliyin hökmləri

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Vəkilliyin hökmləri

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Həcr və vədiənin hökmləri

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Şirkət və müzaribənin hökmləri

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Müzaribə

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Müzaribə və musaqat

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Musaqatın hökmləri

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Sülh və nəzrin hökmləri

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Sülh və nəzrin hökmləri

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Yemək və içməyin hökmləri (1)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Yemək və içməyin hökmləri (1)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Heyvanların başını kəsməyin və ovun hökmləri

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Kəffarələrin hökmləri

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Tapılmış malın hökmləri (1)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Tapılmış malın hökmləri (2)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Sahibi bilinməyən malın hökmləri

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Hicabın (məhrəmlər) hökmləri (1)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Hicabın (məhrəmlər) hökmləri (2)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Hicab və baxmağın hökmləri

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Nikahın hökmləri

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Təlaqın hökmləri (1)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Təlaqın hökmləri (2)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Təlaqın hökmləri (3)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Vəfat iddəsi

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Vəqf və vəsiyyətin hökmləri

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Vəsiyyətin hökmləri

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Meyyitin hökmləri (1)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Meyyitin hökmləri (2)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Meyyitin hökmləri (3)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Meyyitin hökmləri (4)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Meyyitin hökmləri (5) (dəfn və şəhid)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Meyyitin hökmləri (5) (dəfn və qəbrin açılması)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** İrsin hökmləri (1)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** İrsin hökmləri (2)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Qəza və şəhadətin hökmləri (1)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Qəza və şəhadətin hökmləri (2)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Qəza və şəhadətin hökmləri (3)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Qəza və şəhadətin hökmləri (4)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Həddlərin (cəzalar) hökmləri

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Cəzaların hökmləri

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Cəzaların hökmləri

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Qisas və diyənin hökmləri

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Diyənin hökmləri

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Qəsbin hökmləri

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Yalan və qeybətin hökmləri

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Ğina və musiqinin hökmləri

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Rüşvət, heykəltaraşlıq və sehrin hökmləri

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Qumar,üz qırxmaq və kortajın hökmləri

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Müxtəlif məsələlər

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Bankların hökmləri (1)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Bankların hökmləri (2)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Bankların hökmləri (3)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Bankların hökmləri (4)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Bankların hökmləri (5)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Bankların hökmləri (6)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Bankların hökmləri (7)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Bankların hökmləri (8)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Sğorta

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Peyvənd

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Süni mayalanma

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Hamiləliyin qarşısın almaq

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Yeni məsələlər (1)

Āḏarī - Şəriət hökmləri *** Yeni məsələlər (2)