فهرست موضوعات
۱. اهمیت مباحث معاد در منظومۀ دانش کلام
۲. ضرورت‌های پرداختن به مسئلۀ معاد و یادکرد از آن از منظر اوصاف اخلاقی انسان
۳. جایگاه مسئلۀ معاد در منظومۀ دانش کلام
اسناد و منابع
۱. قرآن کریم، سوره مؤمنون، آیه ۱۱۵:
أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثًا وَأَنَّكُمْ إِلَيْنَا لَا تُرْجَعُونَ
۲. صدوق، علل الشرائع، ج۱، ص۱۱:
حدثنا أبي رحمه الله قال: حدثنا عبد الله بن جعفر الحميري عن هارون ابن مسلم عن مسعدة بن زياد قال: قال رجل لجعفر بن محمد يا أبا عبد الله، إنا خلقنا للفناء؟ فقال: مه يا بن أخ، خلقنا للبقاء وكيف تفنى جنة لا تبيد ونار لا تخمد ولكن قل: إنما نتحرك من دار إلى دار.
۳. شریف رضی، نهج البلاغه، ص۱۴:
والتذكير بالموت هادم اللذات ومفرق الجماعات، ووصف أهوال القيامة والبعث والنشور، والترغيب في الجنة والترهيب من النار.
فهرست موضوعات
۱. نکاتی در روش‌شناسی ورود به مسئلۀ معاد در دانش کلام
۲. ادلۀ عقلی
۳. ادلۀ نقلی
۴. شهود و مکاشفات مؤید به ادلۀ عقلی و نقلی
۵. روش‌های تجربی به عنوان مقدمات استدلال
۶. عقل، ضرورت و اثبات معاد
۷. جایگاه ادلۀ نقلی در تبیین مسئلۀ معاد و کیفیت آن
۸. چگونگی رفتار متکلم با ادلۀ نقلی متفاوت
فهرست موضوعات
۱. اختلاف متکلمان در حقیقت انسان
۲. قول اول: سید مرتضی و علامه حلی: همین جسم خاکی یا اجزاء اصلی بدن انسان به عنوان حقیقت انسان
۳. قول دوم: هشام بن الحکم، شیخ مفید، خواجه طوسی و ...: ترکیب انسان از جسم و روح به عنوان حقیقت انسان
۴. تجرد روح از نگاه متکلمانی همچون شیخ مفید و خواجه طوسی
۵. تعریف از تجرد از نگاه شیخ مفید و خواجه طوسی و تفاوت آن با اقوال فلاسفۀ مشائی و صدرایی
۶. همراهی برخی از فلاسفۀ معاصر با قول شیخ مفید
اسناد و منابع
۱. اشعری، مقالات الاسلامیین، ص۶۱
۲. مفید، مسائل السرویه، ص ۵۸-۶۱
فهرست موضوعات
۱. اختلاف متکلمان در حقیقت انسان
۲. قول سوم: محدثانی که قائل به وجود روح هستند اما آن را غیر مجرد (جسم لطیف) می‌دانند
۳. قول چهارم: تجرد روح از نظر فلاسفۀ مشائی و صدرایی
۴. تقریر ابن سینا از تجرد روح و لوازم آن
فهرست موضوعات
۱. تقریر ملاصدرا از تجرد روح
۲. جمع‌بندی
فهرست موضوعات
۱. ترکیب انسان از روح و بدن در معارف وحیانی
۲. آیات قرآن
۳. خلق ارواح قبل از ابدان در مضامین روایی
۴. مفارقت روح از بدن در حالت خواب در مضامین روایی
۵. دیه انسان از ۴ ماهگی به دلیل دمیده شدن روح در مضامین روایی
۶. ادلۀ عقلی اهل بیت علیهم‌السلام در روایات بر ترکیب انسان از روح و بدن
۷. مسئلۀ ارادۀ انسان نشانۀ ترکیب انسان از روح و بدن
اسناد و منابع
۱. قرآن کریم، سوره ص، آیه ۷۲
۲. قرآن کریم، سوره مؤمنون، آیه ۱۴
۳. قرآن کریم، سوره زمر، آیه ۴۲
۴. طوسی، تهذیب الاحکام، ج۱۰، ص۲۸۱
فهرست موضوعات
۱. طینت و ارتباط آن با حقیقت انسان
۲. اقسام طینت در روایات
۳. طینت مؤمن و کافر
۴. رابطه طینت با اختیار و مسئولیت انسان
۵. بررسی روایات طینت و برداشت‌های مختلف از آن
اسناد و منابع
۱. کلینی، الکافی، ج۲، ص۲
فهرست موضوعات
۱. مفهوم مرگ در نگاه کلامی و فلسفی
۲. مرگ به عنوان انتقال از عالمی به عالم دیگر
۳. دیدگاه‌های مختلف درباره حقیقت مرگ
۴. نسبت مرگ با روح و بدن
۵. تحلیل مرگ در منابع وحیانی
فهرست موضوعات
۱. بررسی نسبت دادن مرگ به خداوند در قرآن
۲. نقش فرشتگان در قبض روح
۳. جمع میان فاعلیت الهی و نقش فرشتگان
۴. تحلیل آیات مرتبط با قبض روح
۵. جایگاه اراده الهی در تحقق مرگ
فهرست موضوعات
۱. مفهوم برزخ
۲. جایگاه برزخ میان دنیا و قیامت
۳. اثبات وجود برزخ از منظر قرآن
۴. آیات دال بر وجود عالم برزخ
۵. بررسی حیات انسان پس از مرگ
۶. تفاوت زندگی برزخی و زندگی دنیوی
اسناد و منابع
۱. قرآن کریم، سوره مؤمنون، آیات ۹۹ و ۱۰۰
۲. قرآن کریم، سوره غافر، آیه ۱۱
فهرست موضوعات
۱. وضعیت انسان پس از مرگ
۲. نعمت‌ها و عذاب‌های برزخی
۳. ارتباط اعمال دنیوی با وضعیت انسان در برزخ
۴. وضعیت مؤمنان در عالم برزخ
۵. وضعیت کافران و گناهکاران در عالم برزخ
اسناد و منابع
۱. قرآن کریم، سوره غافر، آیه ۴۶
۲. قرآن کریم، سوره یس، آیات ۲۶ و ۲۷
فهرست موضوعات
۱. تعریف لغوی مرگ
۲. تفاوت چیستی مرگ بر اساس مبانی انسان‌شناسی
۳. قائلان به جسم‌بودگی حقیقت انسان: گرفتن عرض حیات از جسم
۴. قائلان به ترکیب روح و بدن در حقیقت انسان همراه با اعتقاد به تجرد روح: جدا شدن عرض حیات از جسم و مفارقت نفس انسانی از بدن
۵. قائلان ترکیب روح و بدن، بدون اعتقاد به تجرد روح: مفارقت نفس انسانی از بدن
۶. فیلسوف‌هایی همچون ابن‌سینا: عدم شرایط لازم بدن برای همراهی با روح
اسناد و منابع
۱. قرآن کریم، سوره ملک، آیه ۲
فهرست موضوعات
۱. تفاوت چیستی مرگ بر اساس مبانی انسان‌شناسی
۲. فیلسوف‌هایی همچون ملاصدرا: مرگ بر اساس تکامل نفس بر اساس حرکت جوهری
۳. ماهیت مرگ از دیدگاه معارف وحیانی
۴. مفارقت دو روح انسان در زمان مرگ (روح قدیمه و روح الحیاة و البقاء)
اسناد و منابع
۱. قرآن کریم، سوره ملک، آیه ۲
فهرست موضوعات
۱. بررسی مسئله فاعل مرگ در قرآن
۲. بررسی موارد متعدد مرگ انسان در قرآن
اسناد و منابع
۱. قرآن کریم، سوره زمر، آیه ۴۲
۲. قرآن کریم، سوره سجده، آیه ۱۱
۳. قرآن کریم، سوره نحل، آیه ۳۲
۴. قرآن کریم، سوره غافر، آیه ۱۱
فهرست موضوعات
۱. معنای اصطلاحی برزخ
۲. ادله اثبات برزخ بر اساس معارف وحیانی
۳. مسئله برزخ در آیات قرآن کریم
اسناد و منابع
۱. قرآن کریم، سوره مؤمنون، آیات ۹۹ و ۱۰۰
۲. قرآن کریم، سوره غافر، آیه ۱۱
۳. قرآن کریم، سوره بقره، آیه ۱۵۴
فهرست موضوعات
۱. وجود بهشت و جهنم برزخی
۲. کیفیت حالات انسان در برزخ
۳. وضعیت مؤمنین در بهشت برزخی
۴. حل تعارض روایات برزخ
اسناد و منابع
۱. کلینی، الکافی، کتاب الجنائز، باب جنة الدنیا
۲. کلینی، الکافی، ج۳، ص۲۴۳:
علي بن محمد، عن علي بن الحسن، عن الحسين بن راشد، عن المرتجل بن معمر، عن ذريح المحاربي، عن عبادة الأسدي، عن حبة العرني قال: خرجت مع أمير المؤمنين (عليه السلام) إلى الظهر فوقف بوادي السلام كأنه مخاطب لقوم...
فهرست موضوعات
۱. معنای لغوی «معاد»
۲. آیا معاد اعاده معدوم است؟
۳. واژگان مرتبط با معاد در قرآن
۴. نقد و بررسی مفهوم «رجوع» به خدا به معنای فناء فی الله
۵. معنای صحیح لقاء الله در معارف وحیانی
اسناد و منابع
۱. قرآن کریم، سوره روم، آیه ۱۱
۲. قرآن کریم، سوره نوح، آیات ۱۷ و ۱۸
۳. قرآن کریم، سوره اعراف، آیه ۲۹
۴. قرآن کریم، سوره روم، آیه ۵۰
فهرست موضوعات
۱. ادله ضرورت معاد
۲. ادله عقلی
۳. حکمت الهی
۴. عدل الهی و مسئله انتصاف
۵. دلیل ترکیبی عقلی-نقلی بر ضرورت معاد
اسناد و منابع
۱. قرآن کریم، سوره فصلت، آیه ۳۰
فهرست موضوعات
۱. کیفیت معاد از نگاه متکلمان
۲. معاد جسمانی صرف
۳. معاد روحانی-جسمانی
۴. معاد روحانی-جسمانی-عنصری
۵. معاد روحانی-جسمانی-مثالی
۶. معاد روحانی
اسناد و منابع
۱. قرآن کریم، سوره فصلت، آیه ۳۰
فهرست موضوعات
۱. نقد دلایل محال بودن معاد جسمانی فلاسفه
۲. نقد دلیل محال بودن اعاده معدوم
۳. نقد دلیل محال بودن بازگشت فعل به قوه
۴. نقد دلیل تناسخ
۵. معاد جسمانی در آیات قرآن
۶. خروج انسان از قبر یا زمین
۷. تأیید معاد جسمانی و رد مدعای منکران
۸. تشبیه معاد به زنده شدن مردگان در دنیا
۹. آیات تشبیه‌کننده معاد به احیای مادی زمین و گیاهان و ...
اسناد و منابع
۱. قرآن کریم، سوره قمر، آیه ۷
۲. قرآن کریم، سوره اعراف، آیه ۲۵
درس بیست و یکم: معاد جسمانی در روایات
فهرست موضوعات
۱. بدن مثالی در آخرت
۲. یکسانی بدن دنیوی و اخروی
۳. نسبت بدن دنیوی و اخروی در آیات قرآن و روایات
۴. آیات و روایات نشان‌دهنده یکسانی بدن اخروی با دنیوی
۵. آیات و روایات نشان‌دهنده مثالیت جسم در آخرت
۶. جمع میان دو دسته آیات و روایات
اسناد و منابع
۱. قرآن کریم، سوره حج، آیه ۷
۲. قرآن کریم، سوره عادیات، آیه ۹
۳. قرآن کریم، سوره یس، آیات ۷۸ و ۷۹
۴. شریف رضی، نهج البلاغه، ص۱۰۸
فهرست موضوعات
۱. نقد و بررسی شبهه تغییر بدن انسان در دوره‌های مختلف حیات و مشکل آن با معاد جسمانی
۲. نقد و بررسی شبهه آکل و مأکول
۳. نقد و بررسی استدلال طرفداران جسم مثالی نسبت به آیه ۶۱ واقعه
اسناد و منابع
۱. قرآن کریم، سوره واقعه، آیه ۶۱
۲. قرآن کریم، سوره هود، آیه ۶۱
۳. قرآن کریم، سوره نجم، آیه ۳۲
فهرست موضوعات
۱. نشانه‌های پیش از وقوع قیامت
۲. وقوع وقایع خاص
۳. نشانه‌های رفتارها
اسناد و منابع
۱. قرآن کریم، سوره محمد، آیه ۱۸
۲. قرآن کریم، سوره قمر، آیه ۱
۳. قرآن کریم، سوره دخان، آیه ۱۰
۴. قرآن کریم، سوره کهف، آیات ۹۸ و ۹۹
فهرست موضوعات
۱. قرآن و توصیف نشانه‌های مقارن با قیامت
۲. تحول در پدیده‌های آسمانی
۳. تحول در پدیده‌های زمینی
اسناد و منابع
۱. قرآن کریم، سوره ابراهیم، آیه ۴۸
۲. قرآن کریم، سوره انفطار، آیه ۱
۳. قرآن کریم، سوره انشقاق، آیه ۱
۴. قرآن کریم، سوره حاقه، آیه ۱۶
۵. قرآن کریم، سوره طور، آیه ۹
۶. قرآن کریم، سوره نبأ، آیه ۱۹
۷. قرآن کریم، سوره تکویر، آیات ۱ و ۱۱
۸. قرآن کریم، سوره قیامت، آیات ۸ و ۹
فهرست موضوعات
۱. معنای نفخ صور در دیدگاه متکلمان و فلاسفه
۲. معنای ظاهری
۳. معنای تمثیلی
۴. معنای فلسفی
۵. معنای نفخ صور در آیات و روایات
اسناد و منابع
۱. قرآن کریم، سوره حاقه، آیات ۱۳ تا ۱۵
۲. طوسی، التبیان، ج۷، ص۳۹۵
عن هذا الفصل
دوره «معادشناسی» با هدف بررسی علمی و روشمند یکی از مهم‌ترین مباحث اعتقادی در دانش کلام طراحی شده است. مسئله معاد از بنیادی‌ترین باورهای دینی است که شناخت درست آن، نقش مهمی در فهم نظام اعتقادی اسلام و تفسیر بسیاری از آموزه‌های قرآن و روایات دارد. در این دوره تلاش می‌شود مسئله معاد با رویکردی کلامی، فلسفی و مبتنی بر منابع وحیانی بررسی شود و ابعاد مختلف آن مورد تحلیل قرار گیرد.
در این دوره ابتدا جایگاه مسئله معاد در منظومه دانش کلام، ضرورت پرداختن به آن و روش‌های بررسی این موضوع تبیین می‌شود. سپس مبانی انسان‌شناختی مرتبط با معاد مورد بررسی قرار می‌گیرد؛ از جمله حقیقت انسان، نسبت روح و بدن، دیدگاه‌های مختلف متکلمان و فلاسفه درباره روح، تجرد روح، تعدد ارواح انسان و نقش این مباحث در فهم امکان و کیفیت معاد.
یکی از بخش‌های مهم دوره، بررسی دیدگاه‌های مختلف درباره ماهیت مرگ و تحلیل آن بر اساس مبانی مختلف انسان‌شناسی است. در ادامه، مفهوم برزخ، اثبات وجود عالم برزخ در قرآن و روایات، حالات انسان در برزخ و وضعیت مؤمنان و دیگر انسان‌ها در این مرحله بررسی می‌شود.
در بخش اصلی دوره، مفهوم معاد، واژگان مرتبط با آن در قرآن، ضرورت عقلی و نقلی معاد و دیدگاه‌های مختلف درباره کیفیت بازگشت انسان در قیامت مطرح می‌شود. همچنین دیدگاه متکلمان و فلاسفه درباره معاد جسمانی و روحانی، بررسی آیات قرآن درباره زنده شدن دوباره انسان، روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام درباره معاد جسمانی و پاسخ به برخی شبهات مرتبط با این موضوع مورد توجه قرار می‌گیرد.
از دیگر ویژگی‌های این دوره، بررسی نسبت بدن دنیوی و اخروی، کیفیت اعاده بدن، پاسخ به پرسش‌هایی مانند تغییر بدن، شبهه آکل و مأکول و تحلیل دیدگاه‌های مختلف درباره نشانه‌های قیامت است. در پایان نیز موضوعاتی مانند اشراط الساعه، تحولات پیش از قیامت و مسئله نفخ صور بررسی می‌شود.
این دوره برای دانشجویان و علاقه‌مندان حوزه‌های کلام، فلسفه، الهیات، علوم قرآن و حدیث و رشته‌های مرتبط طراحی شده و تلاش می‌کند تصویری جامع و منسجم از مسئله معاد بر اساس مباحث کلامی و معارف اسلامی ارائه دهد.
