منظومه معارف اهل بیت علیهم السلام در کتاب کافی مرحوم کلینی
في العقائد الأبحاث المتوسطةفهرست موضوعات
۱. مرحوم کلینی و اهمیت نشان دادن تعامل میان عقل و وحی در کتاب شریف کافی
۲. سیره انبیاء الهی، دعوت به تعامل میان عقل و وحی
۳. رابطه میان عقل و وحی در فهم معارف
۴. اتفاق مکاتب مختلف فکری شیعه در تعامل میان عقل و وحی
۵. حل معضلات اعتقادی با تکیه بر روش تعاملی میان عقل و وحی
اسناد و منابع
۱. قرآن کریم: انبیاء ۶۴ / تکویر ۲۹
۲. شریف رضی، نهج البلاغه، ص ۴۳
۳. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۹
۴. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۶
۵. مفید، اوائل المقالات، صص ۴۴-۴۵
۶. صدوق، التوحید، صص ۲۹۰-۲۹۱
فهرست موضوعات
۱. اختلاف مکاتب مختلف در حجیت توءمان عقل و وحی در کسب معارف
۲. شروع کتاب شریف کافی با کتاب العقل و الجهل
۳. نکات روایت نخست کتاب العقل و الجهل
۴. خلق روحانی عقل توسط خداوند متعال
۵. اطاعت از احکام الهی به واسطه عقل
۶. نظام ارزشگذاری عالم بر اساس عقل
۷. محبوبیت عقل
۸. نسبت میان عقل مخلوق از جانب خداوند با عقل حجت در انسان ها چیست؟
۹. اهمیت و جایگاه عقل در روایات دوم تا ششم کتاب العقل و الجهل کافی
اسناد و منابع
۱. شریف رضی، نهج البلاغه، ص ۴۳
۲. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۹
۳. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۰
۴. برقی، المحاسن، ج ۱، ص ۱۹۶
۵. کلینی، الکافی، ج ۱، صص ۱۰-۱۱
فهرست موضوعات
۱. مضامین مرتبط با عقل در روایات کتاب العقل و الجهل کافی
۲. ارزش و جایگاه عقل
۳. نظام ارزشگذاری عالم بر اساس عقل
۴. اکمال عقل پیش از بعثت انبیاء
۵. عقل به عنوان واسطه حجیت باقی حجج برای انسان
۶. فرایند معرفت از طریق عقل
۷. رابطه عقل و علم
۸. عقل برای رسیدن به حقیقت نیاز به طی کردن مراحلی است
اسناد و منابع
۱. قرآن کریم: اسراء ۳۶ / نحل ۷۸
۲. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۱
۳. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۲
۴. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۳
فهرست موضوعات
۱. عقل برای رسیدن به حقیقت نیاز به طی کردن مراحلی است
۲. جایگاه عقل در مسیر معرفت و سعادت انسان
۳. حقیقت عقل
۴. آثار تعقل
اسناد و منابع
۱. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۶
۲. صفار قمی، بصائر الدرجات، ج ۱، ص ۸
فهرست موضوعات
۱. نسبت امور دنیا و آخرت با عقل
۲. نسبت میان شناخت معرفت عقلانی از خداوند با آثار آن
۳. نشانههای کمال عقل
اسناد و منابع
۱. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۶
۲. صدوق، علل الشرائع، ج ۱، ص ۱۱۶
فهرست موضوعات
۱. مبانی قدمایی در پذیرش اخبار (اخبار موثوق الصدور)
۲. کلیات مفاهیم روایت جنود عقل و جهل
۳. وجودی بودن عقل و جهل
۴. عقل به معنای خردمندی و جهل به معنای نابخردی
۵. خلق نوری عقل و کیفیت آن
۶. خلق جهل و کیفیت آن
۷. مراتب عالم ماده در معارف وحیانی
۸. تقابل و تضاد میان عقل و جهل
۹. تقویت عقل و جهل توسط خداوند
۱۰. اهمیت شناخت جنود عقل و جهل در بستر هدایت و عصیان خداوند
اسناد و منابع
۱. قرآن کریم: انبیاء ۳۰ / حاقه ۱۷
۲. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۲۰
۳. اقبال الاعمال، ج ۱، ص ۱۸۰
۴. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۲۹
۵. کلینی، الکافی، ج ۲، ص ۲، کتاب الایمان و الکفر، باب طینه المومن و الکافر
فهرست موضوعات
۱. مصادیق دارای کمال عقل و جنود آن
۲. ضرورت تلاش برای کسب و دستیابی بر کمال عقل و خصلتهای آن در جریان هدایت الهی
۳. روایت جنود عقل و جهل به عنوان برنامه و راه سیر و سلوک
۴. جنود عقل و جهل به عنوان ظرف تحقق مقاصد عقل و جهل
۵. وجودی بودن جنود عقل و جهل در درون انسان
۶. اراده و تلاش انسان و مسئله حضور جنود عقل و جهل در ساحت نفس
۷. میزان رشد و دنائت انسان بر اساس میزان حضور جنود عقل و جهل در او
اسناد و منابع
۱. قرآن کریم: اسراء ۲۰
۲. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۲۳
۳. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۳
فهرست موضوعات
۱. خلاصهای از نکات مرتبط با روایت جنود عقل و جهل
۲. تمثیلی یا حقیقی بودن عقل و جهل و جنود آنها
۳. چگونه عقل و جهل به عنوان حقیقتی بیرونی تبیین شده است؟
۴. رابطه و نسبت آن دو با انسان چیست؟
۵. معنا و مفهوم جنود چیست؟
۶. کارکردهای عقل و جهل در انسان
۷. ضدیت میان عقل و جهل
۸. تفسیر استکبار جهل در اقبال
۹. نمودهای جنود عقل و جهل در انسان بر اساس روایت ۱۶، ۱۷ و ۱۸ کتاب العقل و الجهل
۱۰. نظام ارزشگذاری عالم بر اساس عقل
اسناد و منابع
۱. قرآن کریم: نحل ۷۸ / شمس ۸
۲. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۲۳
فهرست موضوعات
۱. مخاطب محوری اعجازات الهی
۲. عقل به عنوان مبنای حجیت اعجاز انبیاء
۳. کارکرد و قلمرو حجیت عقل
۴. تشخیص صادق و کاذب
۵. تصدیق و تکذیب
۶. عنایت الهی بر تقویت عقول در عصر ظهور
۷. حجیت توأمان نبی و عقل
۸. نبی به عنوان حجت خداوند بر خلق و عقل به عنوان حجت میان خلق و خداوند
اسناد و منابع
۱. کلینی، الکافی، ج ۱، صص ۲۴-۲۵
۲. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۱
۳. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۲۵
۴. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۶
فهرست موضوعات
۱. جنود عقل به عنوان لوازم و آثار وجود عقل
۲. چگونگی کارکرد عقل در حوزه نظر و عمل
۳. سلوک انسان عاقل
اسناد و منابع
۱. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۲۵
۲. قضاعی، شهاب الاخبار، ج ۱، ص ۴۶
۳. کلینی، الکافی، ج ۱، صص ۲۵-۲۶
فهرست موضوعات
۱. مراتب عقل در دوران زندگی بشر
۲. اعطای عقل از جانب خداوند در مراحل مختلف زندگی بشر
۳. نسبت میان روح و عقل
۴. علم به عنوان پایه تعقل
۵. آثار تعقل
اسناد و منابع
۱. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۲۶
۲. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۲۴
۳. کلینی، الکافی، ج ۱، صص ۲۶-۲۷
فهرست موضوعات
۱. همراهی عقل و دین
۲. عدم یکسانی مقدار اعطای عقل در میان بشر از جانب خداوند
۳. مقدار تکلیف بر اساس مقدار اعطای عقل به آحاد بشر
۴. رابطه عقل و حکمت
۵. ویژگیهای حکمت در معارف وحیانی
اسناد و منابع
۱. قرآن کریم: بقره ۲۶۹
۲. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۲۷
۳. کلینی، الکافی، ج ۱، صص ۲۷-۲۸
۴. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۱
۵. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۲
۶. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۲۸
۷. شریف رضی، نهج البلاغه، ص ۴۳
۸. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۲۴
فهرست موضوعات
۱. تمثیل عقل به نور
۲. بُعد ارزشی و زینت بودن عقل برای انسان
۳. اهمیت عقل در ارزشگذاری کنشهای بشر
۴. شناختهای نظری و عملی بشر به واسطه عقل
۵. اصالت و حجیت ذاتی حسن و قبح عقلی در معارف وحیانی
اسناد و منابع
۱. قرآن کریم: نحل ۷۸ / ذاریات ۲۱
۲. کلینی، الکافی، ج ۱، صص ۲۸-۲۹
۳. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۲۹
۴. شریف رضی، نهج البلاغه، ص ۵۱۱
فهرست موضوعات
۱. جمع بندی مفاد کتاب العقل و الجهل
۲. ماهیت و حقیقت وجودی عقل
۳. عقل به عنوان اولین خلق عالم
۴. عظمت خلق عقل
۵. عقل به عنوان محبوبترین خلق خداوند
۶. نقد و بررسی تفسیر فلاسفه از روایات خلق عقل به خلقت نوری عقل اول
۷. نسبت خلق نوری عقل با عقل موجود در بشر
۸. اعطایی بودن عقل از جانب خداوند
اسناد و منابع
۱. قرآن کریم: اسراء ۴۴ / انبیاء ۳۰ / هود ۷ / نحل ۷۸ / مؤمنون ۱۴
۲. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۰
۳. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۲۰
۴. برقی، المحاسن، ج ۱، ص ۱۹۶
۵. حلی، مختصر بصائر الدرجات، ص ۳۲
۶. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۲۸
۷. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۲۳
۸. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۳
۹. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۲۴
۱۰. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۱
۱۱. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۲۶
۱۲. صدوق، علل الشرائع، ج ۱، ص ۹۸
فهرست موضوعات
۱. خلاصهای از ماهیت وجودی عقل و نسبت خلقت نوری عقل با عقول بشر
۲. حجیت عقل به میزانی تابش نور آن بر بشر
۳. حجیت عقل
۴. حجیت حقیقی و معصومانه عقل
۵. حجیت نهایی عقل حتی نسبت به حجج دیگر
اسناد و منابع
۱. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۲۳
۲. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۶
۳. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۲۵
۴. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۰
۵. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۲۷
۶. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۳
۷. کلینی، الکافی، ج ۱، صص ۲۸-۲۹
فهرست موضوعات
۱. نزاع مکاتب مختلف اسلامی در قلمرو و گستره ادراک عقل در معارف وحیانی
۲. سه دسته روایات کتاب العقل و الجهل کافی در باب قلمرو و گستره عقل
۳. روایات دال بر درک بایدها و نبایدها و حسن و قبح توسط عقل
۴. روایات دال بر درک حقائق توسط عقل
۵. دلالت روایات عام بر ادراک عقل در هر دو حوزه نظری و عملی
اسناد و منابع
۱. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۶
۲. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۳
۳. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۰
۴. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۱
۵. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۲۲
فهرست موضوعات
۱. جایگاه ارزشی عقل
۲. محبوبیت عقل نزد خداوند و اعطای آن به بشر
۳. میزان پاداش اخروی بر اساس میزان عقل
اسناد و منابع
۱. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۰
۲. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۳
۳. مجلسی، بحار الانوار، ج ۱، ص ۹۸
۴. مجلسی، بحار الانوار، ج ۱، ص ۸۹
۵. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۱
۶. بحار الانوار، ج ۱، ص ۱۰۶، باب احتجاج الله تعالی علی الناس بالعقل وأنه یحاسبهم علی قدر عقولهم
۷. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۲
۸. مجلسی، بحار الانوار، ج ۱، ص ۹۱
عن هذا الفصل
دوره «منظومه معارف اهل بیت علیهم السلام در کتاب کافی مرحوم کلینی» با محوریت بررسی حقیقت، جایگاه، کارکرد و دیگر مباحث مرتبط با عقل بر اساس معارف وحیانی ارائه شده است. این دوره با تکیه بر کتاب العقل و الجهل از کتاب شریف کافی، به تحلیل جایگاه عقل در منظومه معارف اهل بیت علیهم السلام و نسبت آن با وحی، معرفت، دین و هدایت میپردازد.
در بخش نخست، روششناسی مواجهه با مسائل کلامی در معارف وحیانی بررسی میشود. در این بخش، رابطه عقل و وحی در فهم معارف، سیره انبیاء الهی در دعوت به تعامل میان عقل و وحی، رویکرد مرحوم کلینی در آغاز کتاب کافی با مباحث عقل و اهمیت بهرهگیری همزمان از عقل و وحی در حل مسائل اعتقادی مورد توجه قرار میگیرد.
بخش دوم به دلالتسنجی روایات کتاب العقل و الجهل اختصاص دارد. در این بخش، روایات این کتاب به ترتیب بررسی شده و موضوعاتی همچون جایگاه و ارزش عقل، نظام ارزشگذاری بر اساس عقل، رابطه عقل و علم، حقیقت عقل، آثار تعقل و نشانههای کمال عقل تحلیل میشود. روایت جنود عقل و جهل نیز به صورت تفصیلی بررسی شده و موضوعاتی مانند حقیقت عقل و جهل، تقابل میان آن دو، جنود عقل و جهل، نقش اراده انسان و نسبت این مفاهیم با هدایت الهی مورد بحث قرار میگیرد.
در ادامه، روایات مربوط به عقل به عنوان مبنای حجیت، نقش عقل در تشخیص صادق و کاذب، حجیت توأمان نبی و عقل، کارکرد عقل در حوزه نظر و عمل، مراتب عقل در زندگی انسان، رابطه عقل و دین و حکمت و نیز جایگاه عقل در شناخت حسن و قبح بررسی میشود.
بخش سوم، عقل را در منظومه معارف وحیانی به صورت جمعبندیشده بررسی میکند. ماهیت و حقیقت وجودی عقل، خلقت نوری عقل، نسبت آن با عقل بشر، اعطایی بودن عقل، حجیت عقل، قلمرو و گستره ادراک آن و جایگاه ارزشی عقل از مباحث اصلی این بخش است.
این دوره در سطح متوسط ارائه شده و برای دانشپژوهان سطح سه کلام امامیه، امامت و رشتههای مرتبط و نیز دانشجویان کلام و فلسفه، الهیات، علوم قرآن و حدیث و دیگر رشتههای مرتبط طراحی شده است.
