آموزه توحید در معارف اهل بیت علیهم السلام

فهرست موضوعات

۱. اهمیت مسئله توحید در حیات دینی بر بیانات رسول خدا و ائمه علیهم السلام
۲. سیر مباحث مورد بررسی در دوره آموزۀ توحید در معارف اهل بیت علیهم السلام
۳. روش شناسی فهم معارف توحیدی
۴. نظریات نحله‌های مختلف
۵. انحصار در روش عقلی
۶. انحصار در شهود
۷. انحصار در متون وحیانی
۸. اشکال انحصار در سه روش فوق
۹. سه منبع انضمامی برای معرفت توحیدی در منابع وحیانی
۱۰. شواهدی برای انضمامی بودن سه منبع فوق برای معرفت توحیدی در معارف وحیانی

اسناد و منابع

۱. قرآن کریم: نحل ۷۸ / اسراء ۳۶ / روم ۳۰
۲. سید رضی، نهج البلاغه، خطبه ۱
۳. کلینی، الکافی، کتاب العقل و الجهل، روایت ۱۱
۴. شیخ مفید، اوائل المقالات، ص ۴۴
۵. سبحانی، عقل گرایی و نص گرایی در کلام اسلامی، نقد و نظر، شماره ۳ و ۴، تیر ۱۳۷۴، صص ۲۰۵-۲۳۲

فهرست موضوعات

۱. خلاصه ای از سه منبع انضمامی برای معرفت توحیدی در منابع وحیانی
۲. روش عقلی و فطری به عنوان دو راه‌ برای معرفت الله
۳. روش عقلی در استدلال بر وجود خداوند در قرآن
۴. شواهد عالمانی که منکر نیاز به استدلال بر اصل وجود خداوند در قرآن هستند.
۵. شواهد عالمانی که قائل به استدلال بر اصل وجود خداوند در قرآن هستند.
۶. جواب و جمع بندی این مسئله
۷. روش عقلی در استدلال بر وجود خداوند در سیره اهل بیت علیهم السلام
۸. توجه دادن به آیات انفسی و آفاقی
۹. استدلال بر مصنوعیت
۱۰. استدلال بر حدوث

اسناد و منابع

۱. قرآن کریم
۲. ابراهیم ۱۰ / لقمان ۲۵ / زمر ۳ / آل عمران ۱۹۰ / بقره ۱۶۴ / انعام ۷۴-۷۵ / انبیاء ۶۳
۳. بهشتی، شناخت خدا در قرآن
۴. طبرسی، الاحتجاج
۵. کلینی، الکافی، کتاب التوحید، باب حدوث العالم و اثبات المحدث

جلسه ۳: عقل و فطرت به عنوان دو شیوه شناخت وجود خداوند در قرآن و سیره اهل بیت علیهم السلام

فهرست موضوعات

۱. خلاصه‌ای از شواهد قرآنی و روایی استقلال معرفت فطری در جلسه گذشته
۲. چهار ویژگی معرفت فطری متخذ از آیات و روایات
۳. انکار اعطای معرفت فطری در عالم ذر توسط معتزله و متکلمان شیعه بغدادی هم‌چون شیخ مفید و سید مرتضی
۴. پاسخ به ادعای مخالفان اعطای معرفت فطری در عالم ذر از روایات
۵. مواضع محدثان، متکلمان و حکماء به مسئله معرفت فطری در عالم ذر
۶. مخالفان اعطای معرفت فطری در عالم ذر آیات و روایات مرتبط با این مقوله را چگونه معنا می‌برند؟
۷. اشکال حمل معانی سه گانه بر آیات و روایات مرتبط با اعطای معرفت فطری در عالم ذر
۸. بررسی روایات متقن معرفت فطری در عالم ذر
۹. زمینه‌های شکوفایی بذر معرفت فطری در انسان بر اساس آیات و روایات
۱۰. رابطه میان معرفت فطری و عقلی

فهرست موضوعات

۱. ارتباط اسماء و صفات با معرفت الله
۲. اهمیت و جایگاه اسماء و صفات در منظومه معارف توحیدی
۳. تقسیم بندی ابعاد و زوایای گسترده اسماء و صفات الهی
۴. مباحث وجود شناسی اسماء و صفات
۵. مباحث معناشناسی اسماء و صفات
۶. لفظ شناسی اسماء و صفات
۷. تعریف اسم و صفت در لغت
۸. تعریف اسم و صفت در علوم مختلف
۹. تعریف اسم و صفت در قرآن و روایات علیهم السلام
۱۰. رویکرد نحله‌های مختلف در باب وجود شناسی اسماء و صفات

جلسه ۶: وجودشناسی اسماء و صفات

فهرست موضوعات

۱. اهمیت مبحث معناشناسی اسماء و صفات الهی
۲. اجمالی در آراء مختلف در معناشناسی اسماء و صفات
۳. نظریه تشبیه و تجسیم
۴. نظریه اثبات بلاتاویل (تفویض)
۵. نظریه اثبات بلاکیف
۶. نظریه اثبات با تاویل
۷. نظریه سلبی صفات
۸. نظریه نفی صفات
۹. نظریه‌ای در میانه تنزیه و تشبیه
۱۰. مضامین قرآن و سنت در تایید مسئله نفی مطلق صفات از ذات خداوند

فهرست موضوعات

۱. خلاصه‌ای از مباحث گذشته در وجودشناسی و معناشناسی اسماء و صفات خداوند
۲. مضامین قرآن و سنت در مسئله معناشناسی اسماء و صفات
۳. توحید در ادراک عقلی در میانه تشبیه و تعطیل
۴. عدم سنخیت میان خلق و خداوند
۵. با وجود عدم سنخیت از چه طریق صفات الهی شناخته می شود؟
۶. شناخت آیه‌ای

اسناد و منابع

۱. کلینی، الکافی، کتاب التوحید، باب اطلاق القول بانه شی
۲. کلینی، الکافی، کتاب التوحید، باب النهی عن الصفه بغیر ما وصف بی نفسه تعالی

فهرست موضوعات

۱. جمع بندی مباحث معناشناسی اسماء و صفات خداوند با تکیه بر قرآن و سنت
۲. معرفت فطری
۳. نفی مطلق اوصاف از ذات خداوند
۴. معرفت عقلی در بین دو حد تعطیل و تشبیه
۵. بینونت میان خداوند و خلق
۶. اشاره به حقیقت خارجی با ذکر اسماء و صفات بدون نیاز به صورت ذهنی به عنوان واسطه

اسناد و منابع

۱. کلینی، الکافی، کتاب التوحید، باب فی ابطال الرویه
۲. کلینی، الکافی، کتاب التوحید، باب اطلاق القول بانه شی
۳. کلینی، الکافی، کتاب التوحید، باب المعبود
۴. ابن شعبه حرانی، تحف العقول، ص ۳۲۶

فهرست موضوعات

۱. خلاصه‌ ای از نتایج بحث معناشناسی اسماء و صفات با تکیه بر قرآن و سنت
۲. دو رکن اصلی مباحث معناشناسی صفات الهی در روایات اهل‌بیت علیهم السلام
۳. اطلاق اسماء و صفات به اعتبار نفی ضد و نقیض یا به اعتبار آثار افعال الهی
۴. اشاره به یکی از اشکالات مطروحه به الهیات سلبی
۵. نظریه تعبیری صفات خداوند

اسناد و منابع

۱. کلینی، الکافی، کتاب التوحید، باب معانی الاسماء و اشتقاقها
۲. کلینی، الکافی، کتاب التوحید، باب اطلاق القول بانه شی
۳. قاضی سعید قمی، شرح توحید شیخ صدوق

جلسه ۱۱: تعریف و شاخصه‌های صفات فعل الهی از دیدگاه قرآن و سنت

فهرست موضوعات

۱. محوریت صفت اراده و مشیت در صفات افعال
۲. فلاسفه و اختلاف آنان با متکلمان در مسئله اراده الهی
۳. شمول اراده تکوینی خداوند
۴. مراحل هفت‌گانه فعل در بیان اهل بیت علیهم السلام

اسناد و منابع

۱. کلینی، الکافی، کتاب التوحید، باب خیر و شر
۲. کلینی، الکافی، کتاب التوحید، باب جبر و قدر و امر بین الامرین
۳. کلینی، الکافی، کتاب التوحید، باب فی انه لا یکون شی فی السماء و الارض الا بسبعه
۴. کلینی، الکافی، کتاب التوحید، باب المشیه و الاراده

فهرست موضوعات

۱. پنج اصل ماخوذ از روایات در مبحث فعل الهی
۲. مقایسه پنج اصل ماخوذ از روایات با دیدگاه فلاسفه
۳. نتایج مبتنی بر این پنج اصل، بداء، امر بین الامرین، سعادت و شقاوت
۴. معنای بداء از دیدگاه متکلمان
۵. اهمیت بداء در بیانات اهل بیت علیهم السلام
۶. معنای بداء در قرآن و سنت
۷. ارتباط پنج اصل ماخوذ از راوایات در مبحث فعل الهی با مسئله بداء
۸. تفاوت معنای بداء در قرآن و سنت با مقوله نسخ

اسناد و منابع

۱. کلینی، الکافی، کتاب التوحید، باب الاراده انها من صفات الفعل و سائر صفات الفعل
۲. کلینی، الکافی، کتاب التوحید، باب البداء
۳. کلینی، الکافی، کتاب التوحید، باب جبر و قدر و امر بین الامرین

فهرست موضوعات

۱. خلاصه ای از مبحث مراتب فعل الهی
۲. نسبت میان اراده و فعل الهی با فعل بشر چیست؟
۳. دیدگاه های برخاسته از مواضع قرآن در رابطه میان فعل الله و مسئولیت انسان نسبت به افعال خود
۴. نظریه جبر و خلق اعمال
۵. نظریه تفویض
۶. نظریه امر بین الامرین
۷. معنای امر بین الامرین در روایات
۸. دو تبیین نادرست از معنای امر بین الامرین
۹. توضیح دو اصل اساسی امر بین الامرین از نگاه اهل بیت علیهم السلام

اسناد و منابع

۱. کلینی، الکافی، کتاب التوحید، باب جبر و قدر و امر بین الامرین
۲. برقی، المحاسن، باب جبر و قدر و امر بین الامرین

فهرست موضوعات

۱. خلاصه ای از نظریه امر بین الامرین در نسبت میان فعل خداوند و خلق
۲. قرآن و مسئله امر بین الامرین
۳. رد نظر اهل جبر و تفویض و بیان نظریه امر بین الامرین در روایات اهل بیت علیهم السلام

اسناد و منابع

۱. قرآن کریم: تکویر ۲۶-۲۹ / انسان ۲۸-۳۱ / مدثر
۲. کلینی، الکافی، کتاب التوحید، باب جبر و قدر و امر بین الامرین
۳. صدوق، التوحید، باب قضا و قدر

فهرست موضوعات

۱. خلاصه ای از نکات ماخوذ از روایات در مسئله امر بین الامرین
۲. حالات مختلف فعل انسان و مسئله امر بین الامرین
۳. حل مشکلات نظریه‌های نحله‌های مختلف در رابطه فعل خداوند و فعل انسان در نظریه امر بین الامرین
۴. شبهات اهل حدیث و اشاعره
۵. شبهات معتزله
۶. شبهات سلفیون
۷. شبهات اهل تفویض

فهرست موضوعات

۱. خلاصه نتایج مرتبط با رابطه فعل خداوند و فعل انسان
۲. نظریه اهل فلسفه در تبیین امر بین الامرین و اشکال آن
۳. نظریه عرفا در تبیین امر بین الامرین و اشکال آن
۴. مباحث مرتبط با ارتباط فعل خداوند و فعل انسان
۵. توفیق و خذلان
۶. مسئله توفیق و خذلان در قرآن و روایات

اسناد و منابع

۱. قرآن کریم: هود ۸۸

فهرست موضوعات

۱. توفیق و خذلان
۲. اهمیت مسئله توفیق در روایات
۳. مواضع متکلمان به پرسش‌های مرتبط با مسئله توفیق و خذلان
۴. پاسخ اشاعره در مسئله توفیق و خذلان
۵. پاسخ عمده معتزله در مسئله توفیق و خذلان
۶. پاسخ متکلمان امامیه و برخی از معتزله
۷. موضع اهل بیت علیهم السلام در مسئله توفیق و خذلان
۸. جمع بندی مقوله توفیق و خذلان از دیدگاه قرآن و سنت

اسناد و منابع

۱. روایات باب توفیق و خذلان

فهرست موضوعات

۱. معنای عدل و عدالت
۲. بررسی دو معنای ارائه شده در باب عدل
۳. عدل و عدالت در قرآن و روایات
۴. در صورت تعریف عدالت به (اعطاء کل ذی حق حقه) مصداق عدالت در عرصه افعال الهی کجاست؟
۵. عدلیه مصادیق عدالت در عرصه افعال الهی را چگونه تبیین کرده اند؟

اسناد و منابع

۱. قرآن کریم
۲. یونس، آیه ۴۴
۳. مائده، آیه ۸
۴. انعام، آیه ۱۲
۵. انبیاء، آیه ۲۱
۶. بقره، آیه ۲۱۳
۷. شریف رضی، نهج البلاغه، ص ۵۵۳
۸. شریف رضی، نهج البلاغه، ص ۵۵۸
۹. ابن مسکویه، تهذیب الاخلاق، ص ۲۱۷
۱۰. آمدی، غرر الحکم، ص ۲۲۴
۱۱. صدوق، التوحید، ص ۴۷
۱۲. صدوق، التوحید، ص ۹۶

فهرست موضوعات

۱. چرایی قرار گرفتن دو باب سعادت و شقاء و باب خیر و شر پیش از باب هدایت در کتاب الکافی
۲. قرآن به عنوان ریشه و خاستگاه مبحث هدایت و ضلالت
۳. آیاتی که هدایت و ضلالت را به خداوند نسبت می‌دهند.
۴. آیاتی که زمینه هدایت را از خداوند می داند اما هدایت را فعل انسان معرفی می‌کند.
۵. حل تناقض ظاهری دو دسته آیات در روایات اهل بیت علیهم السلام
۶. مبدا و ترتیبات هدایت از سوی خداوند متعال
۷. نقش انسان در هدایت و ضلالت
۸. نسبت ضلالت به خداوند در میان مکاتب مختلف

اسناد و منابع

۱. قرآن کریم
۲. نور، آیه ۴۶
۳. رعد، آیه ۲۷
۴. قصص، آیه ۵۶
۵. غاشیه، آیات ۲۱-۲۲
۶. یونس، آیه ۹۹
۷. مائده، آیات ۵۱ و ۳
۸. انسان، آیه ۳
۹. کهف، آیه ۲۹
۱۰. عنکبوت، آیه ۲
۱۱. بقره، آیه ۲۶
۱۲. آل عمران، آیه ۱۶۴
۱۳. کلینی، الکافی، کتاب التوحید، باب السعاده و الشقاء؛ باب الخیر و الشر
۱۴. کلینی، الکافی، کتاب التوحید، باب البيان والتعريف ولزوم الحجة؛ باب حجج الله علی خلقه؛ باب اختلاف الحجه علی عباده
۱۵. کلینی، الکافی، ج ۱، صص ۱۶۲-۱۶۳
۱۶. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۶۳
۱۷. کلینی، الکافی، ج ۱، صص ۱۶۳-۱۶۴
۱۸. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۶۴

فهرست موضوعات

۱. دیگر عناصر دخیل در مسئله هدایت
۲. مشیت و قضاء الهی در پذیرش هدایت از جانب انسان
۳. ابتلاء و چالش‌ها

اسناد و منابع

۱. قرآن کریم: عبس ۱۵ / انسان ۳۰ / بقره ۱۵۴ / عنکبوت ۲
۲. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۵۲
۳. کلینی، الکافی، ج ۱، صص ۱۵۹-۱۶۰
۴. کلینی، الکافی، ج ۱، صص ۱۵۷-۱۵۸
۵. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۶۵
۶. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۶۶
۷. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۶۷

فهرست موضوعات

۱. قاعده کلی هدایت الهی در قرآن
۲. آیات قرآن در مسئله هدایت به معنای ایصال الی المطلوب
۳. قواعد خداوند در مسئله هدایت و اختیار انسان‌ها در مسئله هدایت و ضلالت
۴. عالم و نظام هدایت در دو سطح و مصادیق آن در قرآن

اسناد و منابع

۱. قرآن کریم
۲. اسراء، آیات ۱۸-۲۰
۳. زخرف، آیه ۳۳
۴. انسان، آیات ۱-۳
۵. کهف، آیه ۲۹
۶. غاشیه، آیات ۲۱-۲۲
۷. قصص، آیه ۵۶
۸. اسراء، آیه ۷۱
۹. انبیاء، آیه ۷۳
۱۰. قصص، آیه ۴۱
۱۱. انفال، آیه ۴۰
۱۲. بقره، آیات ۲۵۷ و ۲۱۳
۱۳. اعراف، آیه ۴۳
۱۴. نساء، آیات ۱۶۵ و ۱۱۳
۱۵. یوسف، آیه ۲۴
۱۶. اسراء، آیات ۷۴-۷۵
۱۷. انبیاء، آیات ۸۷-۸۸
۱۸. احزاب، آیه ۳۳
۱۹. آمدی، ابکار الافکار فی اصول الدین، ج ۴، ص ۳۵

فهرست موضوعات

۱. اعطای هدایت از جانب خداوند در قرآن
۲. هدایت در قرآن مفهومی تشکیکی است.
۳. هدایت و ضلالت در قرآن یک مقوله اشدادی است
۴. انواع هدایت در قرآن
۵. هدایت عام تکوینی
۶. هدایت عام تشریعی
۷. هدایت خاص تشریعی
۸. هدایت اخص تشریعی و هدایت اخص خاص
۹. هدایت در قرآن پلکانی و مترتب بر قبول هدایت در مرحله قبل است
۱۰. از نظر قرآن هدایت ذیل بحث ولایت و تولی است

اسناد و منابع

۱. قرآن کریم
۲. انعام، آیه ۱۲۵
۳. شوری، آیه ۵۲
۴. کهف، آیه ۱۷
۵. رعد، آیه ۲۷
۶. نحل، آیه ۳۷
۷. بقره، آیه ۲۷۲

فهرست موضوعات

۱. خلاصه ای از ویژگی‌های هدایت و ضلالت در قرآن
۲. نقش اراده انسان در هدایت و ضلالت او
۳. ابتلاء، اختبار و رابطه آن با قدر و قضاء الهی
۴. استمراری بودن مفهوم هدایت الهی در روایات اهل بیت علیهم السلام

اسناد و منابع

۱. قرآن کریم
۲. روم، آیه ۴
۳. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۵۲
۴. کلینی، الکافی، ج ۱، صص ۱۵۲-۱۵۳
۵. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۵۳
۶. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۵۴