فهرست موضوعات
۱. تفاوت سنت آموزشی فقهی و تکامل آن با سنت آموزشی کلامی
۲. عدم وجود روششناسی در حوزه کلامی و بروز اختلاف
۳. ضرورت شناخت روش شناسی کلامی برای فهم و اجتهاد در حوزه باورها
۴. مکاتب فکری و جریانهای اعتقادی در جهان اسلام
۵. مکاتب حدیثگرا در شیعه و عامه و تفاوتهای آن
۶. سده دوم هجری و ظهور مکاتب کلامی در جهان اسلام
۷. سده سوم و چهارم هجری و بروز جریان تصوف
۸. جریان فلسفی
اسناد و منابع
۱. مطهری، آشنایی با علوم اسلامی
فهرست موضوعات
۱. خلاصهای در معرفی چهار مکتب فکری در جهان اسلام
۲. اختلاف اساسی میان این مکاتب در منابع و روششناسی دستیابی به معرفت
۳. حجیت عقل به عنوان منبع معرفتی بر اساس اهمیت آن در مکاتب فکری مختلف
۴. دانش فلسفه و عقل به عنوان تنها منبع معرفتی
۵. حجیت عقل نزد متکلمان عدلیه
۶. محدثان امامیه و حجیت عقل به صورت محدود
۷. اشاعره و حجیت عقل نظری
۸. سلفیه و اهل حدیث و مسئله حجیت عقل
۹. اعتقاد به عقل نظری و عملی در میان متکلمان
۱۰. اولویت معارف وحیانی در کنار حجیت عقل
اسناد و منابع
۱. تعریف فلسفه: صیرورة الإنسان عالماً عقلیاً مضاهیاً للعالم العینی
۲. ابن تیمیه، درء تعارض العقل و النقل، قاهره: دارالحدیث، ۱۴۲۷ق
۳. کلینی، الکافی، کتاب العشره
فهرست موضوعات
۱. تعریف اصطلاحی شهود
۲. حقیقت شهود چیست؟
۳. نقد و بررسی تفسیر شارحان ابن عربی و صدراییان از شهود به عنوان علم حضوری
۴. آیا تمام عرفاء تفسیر شهود به علم حضوری را قبول دارند؟
۵. ابزار شهود چیست؟
۶. ویژگی های معرفت شهودی
۷. حجیت معرفت شهودی
اسناد و منابع
۱. قرآن کریم
۲. انعام، آیه ۷۵
۳. نجم، آیه ۱۱
۴. نحل، آیه ۷۸
۵. ابن ترکه، تمهید القواعد، قم: بوستان کتاب، ۱۳۹۸ش
فهرست موضوعات
۱. خلاصهای از دو منبع معرفتی عقل و شهود نزد مکاتب مختلف معرفتی
۲. فطرت به عنوان یکی از منابع معرفتی
۳. معنای لغوی فطرت
۴. معرفی فطرت در قرآن کریم به عنوان یک منبع معرفتی
۵. برداشتهای مختلف مفسران از مفهوم فطرت در آیه ۳۰ روم
۶. عوالم پیشین و ارتباط آن با معرفت فطری
اسناد و منابع
۱. قرآن کریم
۲. روم، آیه ۳۰
۳. بقره، آیه ۱۳۸
۴. اعراف، آیه ۱۷۲
۵. مطهری، فطرت، تهران: انتشارات صدرا، ۱۴۰۱ش
۶. علی بن طاووس، کشف المحجه لثمره المهجه، قم: بوستان کتاب، ۱۴۱۲ق
۷. سبحانی و برنجکار، معارف و عقاید ۳، قم: مرکز مدیریت حوزه های علمیه، ۱۳۹۷ش
فهرست موضوعات
۱. نکات موجود در مقایسه میان آیه فطرت و آیه اخذ میثاق
۲. آیات نشاندهنده وجود معرفت فطری
۳. معرفت فطری و باور به خداوند در تاریخ ادوار بشری
۴. اتحاد مضامین مرتبط با مسئله فطرت در میراث حدیثی شیعه و عامه
۵. بیانات ائمه علیهم السلام در حوزه معرفت فطری
اسناد و منابع
۱. قرآن کریم
۲. روم، آیه ۳۰
۳. اعراف، آیه ۱۷۲
۴. عنکبوت، آیه ۶۵
۵. اسراء، آیه ۶۷
۶. ابراهیم، آیه ۱۰
۷. انبیاء، آیه ۲۲
۸. زمر، آیه ۳۸
۹. قاضی نعمان، شرح الاخبار، ج ۱، ص ۱۹۰
۱۰. مالک بن انس، الموطا، ج ۱، ص ۲۴۱
۱۱. کلینی، الکافی، ج ۲، ص ۱۲
۱۲. برقی، المحاسن، ج ۱، ص ۲۴۱
۱۳. صدوق، التوحید، ج ۱، ص ۳۳۰
۱۴. علامه امینی، المقاصد العلیه فی المطالب السنیه، قم: دار التفسیر، ۱۳۹۲ش
۱۵. سبحانی و برنجکار، معارف و عقاید ۳، قم: مرکز مدیریت حوزه های علمیه، ۱۳۹۷ش
فهرست موضوعات
۱. تمایز و تفاوتهای میان معرفت فطرت و معرفت عقلی
۲. اکتسابی بودن معرفت عقلی و اضطراری بودن معرفت فطری
۳. جزئی بودن معرفت عقلی و کلی بودن معرفت فطری
۴. غائبانه بودن معرفت عقلی و شاهدانه بودن معرفت فطری
۵. با واسطه بودن معرفت عقلی و بی واسطه بودن معرفت فطری
۶. نسبت و رابطه میان عقل و فطرت چیست؟
اسناد و منابع
۱. قرآن کریم
۲. روم، آیه ۳۰
۳. بقره، آیه ۱۳۸
۴. اعراف، آیه ۱۷۲
۵. انعام، آیه ۷۵
۶. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۶۳
۷. کلینی، الکافی، ج ۲، ص ۱۲
۸. برقی، المحاسن، ج ۱، ص ۲۸۱
۹. صدوق، التوحید، ج ۱، ص ۳۳۰
۱۰. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۱۳
۱۱. صدوق، التوحید، ج ۱، ص ۳۴
۱۲. سبحانی و برنجکار، معارف و عقاید ۳، قم: مرکز مدیریت حوزه های علمیه، ۱۳۹۷ش
فهرست موضوعات
۱. اهمیت مسئله وحی به عنوان کانون معرفت دینی
۲. معنای لغوی و مصطلح وحی در قرآن
۳. طرق نزول وحی و کارکردهای هر کدام از این انواع
۴. وحی رسالی چگونه بر انسانها عرضه میشود؟
۵. سنت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم به مثابه وحی غیر رسالی
۶. معنای لغوی و اصطلاحی سنت
۷. معنای بدعت
اسناد و منابع
۱. قرآن کریم
۲. ص، آیه ۴۵
۳. آل عمران، آیه ۴۱
۴. مریم، آیه ۱۱
۵. نحل، آیه ۶۸
۶. قصص، آیه ۷
۷. انعام، آیات ۱۱۲ و ۱۲۱
۸. شوری، آیه ۵۱
۹. شعراء، آیه ۱۹۳
۱۰. نجم، آیات ۴ و ۵
۱۱. قدر، آیه ۴
۱۲. فتح، آیه ۲۳
۱۳. کلینی، الکافی، ج ۱، ص ۲۷۳
۱۴. کلینی، الکافی، کتاب الحجه، باب طبقات الانبیاء و الرسل و الائمه علیهم السلام
فهرست موضوعات
۱. عقل و قرآن به عنوان مبنای حجیت سنت
۲. قلمرو سنت در میان مکاتب مختلف اسلامی
۳. آیا سنتی غیر از سنت پیامبر صلی الله علیه و آله به عنوان منبع معرفتی شمرده میشود؟
۴. مسئله امامت و اهمیت آن در نزاع بر سر منابع معرفت دینی
۵. اعتبار سنت صحابه از دیدگاه اهل سنت
۶. اعتبار سنت ائمه علیهم السلام از دیدگاه شیعه
اسناد و منابع
۱. قرآن کریم
۲. حشر، آیه ۷
۳. نساء، آیه ۵۹
۴. آل عمران، آیه ۱۳۲
۵. احزاب، آیه ۳۶
۶. ابن ماجه، سنن، ج ۵، ص ۴۴۰
۷. ابن بطه عکبری، الابانه الکبری، ج ۱، ص ۲۱۰
۸. ابن طاووس، الطرائف، ج ۱، ص ۱۳۲
۹. بخاری، صحیح بخاری، ج ۱، ص ۳۱
فهرست موضوعات
۱. حجیت خبر متواتر
۲. مسئله حجیت خبر واحد
۳. نقد و بررسی ادله مخالفان حجیت خبر واحد
۴. اجماع
۵. ظنی بودن خبر واحد و نیازمندی به یقین در اعتقادات
اسناد و منابع
۱. مفید، اوائل المقالات، ص ۱۲۲
۲. مفید، الفصول المختاره، ص ۹۷
فهرست موضوعات
۱. اصولیان متاخر و حجیت خبر واحد بر اساس سیره عقلاء در حوزه احکام فقهی
۲. تفاوت موضوع احکام فقهی و مسائل اعتقادی
۳. سیره انبیاء، ائمه علیهم السلام و اصحاب ائمه علیهم السلام در حجیت خبر واحد
۴. نقد و بررسی ادله قائلین به عدم حجیت خبر واحد در حوزه مسائل اعتقادی
۵. اجماع
۶. ظنی بودن خبر واحد
۷. معرفت در حوزه اعتقادات نیازمند یقین است
۸. در حوزه اعتقادات امکان تعبد نیست
۹. نظریه مختار در حجیت خبر واحد در حوزه مسائل اعتقادی
۱۰. حجیت خبر موثوق به و تفاوت های میان حجیت خبر واحد در اعتقادات و احکام
اسناد و منابع
۱. قرآن کریم
۲. نجم، آیه ۲۸
۳. برنجکار، روش شناسی علم کلام: اصول استنباط و دفاع در عقاید، تهران: سمت، ۱۴۰۲ش
About this course
دوره «منابع معرفتی دانش کلام» با هدف معرفی، نقد و بررسی سرچشمههای حصول معرفت در میان مکاتب مختلف اعتقادی ارائه شده است. در این دوره، منابع و روشهای دستیابی به معرفت دینی و تفاوت رویکرد مکاتب فکری مختلف در استفاده از این منابع بررسی میشود. یکی از محورهای آغازین دوره، شناخت تفاوت سنت آموزشی فقهی و کلامی، ضرورت توجه به روششناسی در حوزه کلام و آشنایی با مکاتب و جریانهای اعتقادی جهان اسلام است.
در ادامه، عقل به عنوان یکی از منابع معرفتی مورد بررسی قرار میگیرد و دیدگاه مکاتب مختلف درباره میزان و چگونگی حجیت آن در معارف دینی مطرح میشود. در این بخش، جایگاه عقل نزد فلاسفه، متکلمان عدلیه، محدثان امامیه، اشاعره، سلفیه و اهل حدیث و نیز مسئله عقل نظری و عملی بررسی خواهد شد.
یکی دیگر از محورهای دوره، شهود به عنوان منبع معرفتی در میان اهل عرفان و تصوف است. تعریف شهود، حقیقت و ابزار آن، ویژگیهای معرفت شهودی و مسئله حجیت این نوع معرفت از موضوعات این بخش به شمار میآید.
بخش دیگری از دوره به فطرت اختصاص دارد. در این قسمت، مفهوم فطرت در معارف وحیانی، معنای لغوی آن، برداشتهای مختلف از آیات مرتبط با فطرت، عوالم پیشین و ارتباط آن با معرفت فطری، شواهد قرآنی و حدیثی معرفت فطری و تفاوت معرفت فطری با معرفت عقلی بررسی میشود. همچنین نسبت میان عقل و فطرت مورد توجه قرار میگیرد.
وحی و سنت نیز به عنوان منابع معرفت دینی از محورهای اصلی این دوره هستند. معنای وحی، طرق نزول آن، وحی رسالی، جایگاه سنت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم، قلمرو سنت در مکاتب مختلف اسلامی و اعتبار سنت صحابه و ائمه علیهمالسلام بررسی میشود. در جلسات پایانی نیز مسئله حجیت خبر متواتر و خبر واحد در حوزه اعتقادات، ادله موافقان و مخالفان حجیت خبر واحد و نظریه حجیت خبر موثوقبه مورد بحث قرار میگیرد.
این دوره در سطح متوسط ارائه شده و مخاطبان آن دانشپژوهان سطح سه رشتههای کلام امامیه، امامت و رشتههای مرتبط و نیز دانشجویان کارشناسی کلام و فلسفه، الهیات، علوم قرآن و حدیث و دیگر رشتههای مرتبط هستند.
