درباره این دوره
دوره زمانی سال ۳۵ تا ۴۰ هجری قمری، یکی از حساسترین و پرحادثهترین مقاطع تاریخ اسلام است که با قتل خلیفه سوم آغاز شده و با شهادت امیرالمؤمنین (علیه السلام) به پایان میرسد. در ادامه، مهمترین رویدادهای این دوره به صورت مختصر و طبق ترتیب زمانی مرور میشود:
سال ۳۵ هجری: قتل عثمان و بیعت با امام علی (علیه السلام)
در اواخر سال ۳۵ هجری، نارضایتیهای عمومی از عملکرد کارگزاران عثمان بن عفان به اوج خود رسید. معترضان از کوفه، بصره و مصر به مدینه آمدند و پس از محاصره خانه خلیفه، او را به قتل رساندند. بلافاصله پس از این واقعه، هجوم بیسابقه مردم برای بیعت با حضرت علی (علیه السلام) آغاز شد. ایشان ابتدا از پذیرش خلافت امتناع کردند، اما سرانجام با اصرار مهاجران و انصار، خلافت را پذیرفتند. امام در نخستین اقدام، سیاستِ عدالتمحور خود را اعلام کردند که شامل بازگرداندن بیتالمال غصب شده و عزل کارگزاران نالایق بود.
سال ۳۶ هجری: نبرد جمل
مخالفتها با سیاستهای اصلاحی امام به سرعت شکل گرفت. طلحه و زبیر که انتظار داشتند سهمی در حکومت داشته باشند، به همراه عایشه راهی بصره شدند و اولین جنگ داخلی مسلمانان را رقم زدند. امام علی (علیه السلام) برای جلوگیری از خونریزی تلاش بسیاری کردند، اما سرانجام جنگ در نزدیکی بصره درگرفت. این نبرد با پیروزی سپاه امام و کشته شدن طلحه و زبیر و بازگشت محترمانه عایشه به مدینه پایان یافت. پس از این جنگ، امام مرکز خلافت را از مدینه به کوفه منتقل کردند.
سال ۳۷ هجری: نبرد صفین و ماجرای حکمیت
معاویه بن ابیسفیان که حاکم شام بود، از بیعت با امام سر باز زد و خونخواهی عثمان را بهانه کرد. در منطقه «صفین»، جنگی طولانی و فرسایشی میان سپاه عراق و شام درگرفت. هنگامی که سپاه امام در آستانه پیروزی نهایی بود، با نیرنگ عمرو بن عاص، شامیان قرآنها را بر سر نیزه کردند و خواستار حکمیت قرآن شدند. فشار بخشی از سپاه امام (که بعداً خوارج را تشکیل دادند) باعث شد امام به ناچار حکمیت را بپذیرند. در ماجرای حکمیت، با فریبکاری عمرو عاص و سادهلوحی ابوموسی اشعری، نتیجه به نفع معاویه اعلام شد.
سال ۳۸ هجری: نبرد نهروان و ظهور خوارج
پس از ماجرای حکمیت، گروهی از سپاه امام علی (علیه السلام) با شعار «لا حکم الا لله» علیه ایشان شوریدند و «خوارج» نامیده شدند. آنها در منطقه نهروان دست به آشوب و کشتار زدند. امام ابتدا با آنها گفتوگو کردند که باعث بازگشت بسیاری از آنان شد، اما باقیمانده آنها سرسختی نشان دادند. در نبردی کوتاه، سپاه خوارج در هم کوبیده شد و تنها تعداد اندکی از آنان جان سالم به در بردند. همزمان در این سال، معاویه با استفاده از ضعف ناشی از اختلافات داخلی، مصر را تصرف کرد و محمد بن ابیبکر، حاکم منصوب امام، را به شهادت رساند.
سال ۳۹ هجری: غارات معاویه
معاویه در این سال راهبرد «غارات» را در پیش گرفت؛ یعنی اعزام گروههای نظامی کوچک به مناطق تحت فرمان امام (مانند حجاز و یمن) برای ایجاد ناامنی، غارت و تضعیف روحیه مردم. این حملات باعث ایجاد فشار روانی شدید بر یاران امام در کوفه شد و ایشان بارها در خطبههای خود از سستی و عدم همراهی کوفیان گلایه کردند.
سال ۴۰ هجری: شهادت امیرالمؤمنین (علیه السلام)
باقیمانده خوارج که عامل تمام مشکلات مسلمانان را در سه نفر (امام علی، معاویه و عمرو عاص) میدیدند، نقشه ترور همزمان آنها را کشیدند. در سحرگاه ۱۹ رمضان سال ۴۰ هجری، عبدالرحمن بن ملجم مرادی در محراب مسجد کوفه، ضربتی زهرآگین بر سر مبارک امام علی (علیه السلام) فرود آورد. ایشان پس از دو روز، در ۲۱ رمضان به شهادت رسیدند. با شهادت امام، دوره خلافت ظاهری ایشان به پایان رسید و دوران امامت حضرت امام حسن مجتبی (علیه السلام) آغاز گردید.
این پنج سال، اگرچه کوتاه بود، اما به دلیل تبیین الگوی حکومت عادلانه توسط امام علی (علیه السلام) و بروز جریانات فکری و سیاسی ماندگار، مهمترین دوره در شکلگیری تاریخ صدر اسلام محسوب میشود.
نظرات (0)
0
0 نظرات
