«کان» مبتدا را مرفوع و خبر را منصوب میکند،
مثل جمله: «کان سیدًا علی » (علی آقا بود)
۲.
افعالی که مانند «کان» همین نقش را دارند، عبارتاند از:
ظلّ، بات، أضحى، أصبح، أمسى، صار، لیس، زال، برح، فَتِئَ، انفكّ
۳.
چهار فعل آخر (زال، برح، فَتِئَ، انفكّ) تنها وقتی این نقش را دارند که با نفی یا چیزی شبیه نفی همراه باشند.
✅ توضیح مختصر نثری (از شرح ابن عقیل):
این افعال، مبتدا را مرفوع و خبر را منصوب میکنند.
مبتدا در این ساختار اسم فعل ناسخ و خبر آن، خبر فعل ناسخ نام دارد.
# 📌 این افعال به دو دسته تقسیم میشوند:
➊ دسته اول: بدون شرط کار میکنند
و شامل این افعال هستند:
كان، ظل، بات، أضحى، أصبح، أمسى، صار، ليس
✔ این افعال همیشه مبتدا را اسم و خبر را خبر خود قرار میدهند، حتی بدون حضور نفی.
➋ دسته دوم: با شرط کار میکنند (فقط با نفی یا شبهنفی)
و این چهار فعلاند:
زال، برح، فَتِئَ، انفكّ
✔ این افعال فقط وقتی عمل میکنند که با نفی صریح یا ضمنی یا شبه نفی همراه باشند.
مثلاً: «ما زال زيدٌ قائماً» ✅
«تاللهِ تَفْتَأُ تَذْكُرُ يُوسُفَ» = (یعنی: لا تفتأ) ✅ → نفی تقدیری
گاهی هم به صورت نادر، بدون نفی هم آمدهاند (استعمال نادر یا شاذ)
