بحث نواسخ:
نواسخ بر مبتدا و خبر داخل می شود که اولی را به عنوان اسم خود قرار می دهد و دومی به عنوان خبر قرار می گیرد. از لحاظ عمل نواسخ، مختلف است.
نواسخ: 1. کان و بابش، 2. حروف مشبه بالفعل .....
فَأُولَٰئِكَ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَعْفُوَ عَنْهُمْ ۚ وَكَانَ اللَّهُ عَفُوًّا غَفُورًا
عسی: از افعال مقاربه
الله: اسم عسی، مرفوع
ان یعفوا: خبر عسی
کان: افعال ناقصه
الله: اسم کان مرفوع
عفوا: خبر کان
غفورا: خبر بعد الخبر
إِنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ ۚ وَإِنْ تُؤْمِنُوا وَتَتَّقُوا يُؤْتِكُمْ أُجُورَكُمْ وَلَا يَسْأَلْكُمْ أَمْوَالَكُمْ
ان: ناسخی که از ناسخیت افتاده به خاطر «ما» کافه
الْحَيَاةُ: مبتدا
الدُّنْيَا: صفت حیاه
لعب: خبر
إِنَّ إِبْرَاهِيمَ كَانَ أُمَّةً قَانِتًا لِلَّهِ حَنِيفًا وَلَمْ يَكُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
ان: از حرو مشبه بالفعل
إِبْرَاهِيمَ: اسم «ان»
کان امه...: جمله خبر «ان» محلا منصوب
کان: از افعال ناقصه، ضمیر اسمش و «امه» خبر کان
قانتا: خبر بعد الخبر
یک: از افعال ناقصه، «لم یکن» بوده
مَا هَٰذَا بَشَرًا
ما: شبیه به لیس، رفع به اسم و نصب به خبر داده.
إِنَّ عِبَادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطَانٌ ۚ وَكَفَىٰ بِرَبِّكَ وَكِيلًا
ان: از حروف مشبه بالفعل
عبادی: اسم «ان» به اعراب تقدیری
لیس لک ...: خبر «ان» محلا منصوب
لیس: از افعال ناقصه
فَأَمَّا مَنْ تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا فَعَسَىٰ أَنْ يَكُونَ مِنَ الْمُفْلِحِينَ
عسی: از افعال مقاربه
هو: مستتر در عسی اسم
ان یکون: خبر عسی
نکته:
امکان دارد «عسی» در این جا «تامه» باشد.
امیر المومنین علیه السلام: لا خَيرَ في الصَّمتِ عَنِ الحُكمِ، كما أنّهُ لا خَيرَ في القَولِ بِالجَهلِ
لا: نفی جنس
خیر: اسم «لا» خبر محذوف است
أن: از حروف مشبه بالفعل «ها» اسمش
لا خیر ...: خبر «ان»
امیر المومنین علیه السلام: لَيس الخَيرُ أن يَكثُرَ مالُكَ و ولدُكَ ، و لكنَّ الخَيرَ أن يَكثُرَ عِلمُكَ
لیس: از افعال ناقصه
الخیر: اسم لیس
ان یکثر: خبر لیس
لکن: از حروف مشبه بالفعل
الخیر: اسم لکن ، منصوب
ان یکثر: خبر لکن
امیر المومنین: لَكادَ العَفيفُ أن يَكونَ مَلَكا مِنَ المَلائكَةِ
کاد: از افعال مقاربه
العفیف: اسم کاد
ان یکون: خبر کاد